
Ảnh: Melike B, Pexels License, qua Pexels
Chuẩn bị đăng ký kết hôn, nhiều cặp đôi chỉ lo chuyện tổ chức đám cưới mà quên mất thủ tục pháp lý mới là bước quan trọng nhất. Chỉ khi hoàn tất đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền, quan hệ vợ chồng của hai bạn mới được pháp luật công nhận và bảo vệ đầy đủ. Bài viết này hướng dẫn chi tiết điều kiện, giấy tờ, nơi nộp hồ sơ, thời hạn và lệ phí theo quy định hiện hành, để bạn chuẩn bị đúng ngay từ đầu và đi một lần là xong.
Điều kiện đăng ký kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình
Trước khi chuẩn bị hồ sơ, hai bạn cần chắc chắn mình đáp ứng đủ điều kiện kết hôn quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:
- Độ tuổi: nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên, tính theo ngày, tháng, năm sinh.
- Tự nguyện: việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào bị ép buộc, lừa dối hay cản trở.
- Năng lực hành vi: hai bên không bị mất năng lực hành vi dân sự.
- Không thuộc trường hợp cấm kết hôn quy định tại khoản 2 Điều 5 của Luật, gồm: kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo; tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn; người đang có vợ, có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác; kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ, giữa những người có họ trong phạm vi ba đời, giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi, giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng; yêu sách của cải trong kết hôn.
Ngoài ra, khoản 2 Điều 8 của Luật quy định Nhà nước không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Theo khoản 1 Điều 9, việc kết hôn chỉ có giá trị pháp lý khi được đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Vì vậy, dù đã tổ chức lễ cưới, nếu chưa làm thủ tục này thì về mặt pháp luật hai bạn vẫn chưa phải là vợ chồng.
Đăng ký kết hôn cần giấy tờ gì?
Hồ sơ đăng ký kết hôn trong nước hiện nay gọn hơn nhiều so với trước đây. Mỗi bên cần chuẩn bị:
- Tờ khai đăng ký kết hôn theo mẫu quy định (ban hành kèm theo Thông tư 04/2020/TT-BTP, được sửa đổi bởi Thông tư 04/2024/TT-BTP). Hai bên có thể khai chung một tờ. Mẫu này có sẵn tại UBND cấp xã hoặc khai trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công.
- Giấy tờ tùy thân còn giá trị sử dụng: thẻ căn cước, thẻ căn cước công dân hoặc hộ chiếu. Khi nộp hồ sơ, bạn xuất trình bản chính để cán bộ đối chiếu.
Lưu ý quan trọng: từ ngày 9/1/2025, theo Nghị định 07/2025/NĐ-CP, công dân Việt Nam đăng ký kết hôn trong nước không còn phải nộp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân (giấy xác nhận độc thân). Cơ quan hộ tịch sẽ tự tra cứu tình trạng hôn nhân của hai bên qua Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là điểm mới mà nhiều hướng dẫn cũ trên mạng chưa cập nhật, nên bạn không cần mất công xin giấy này trước khi đi đăng ký.
Tuy nhiên, vẫn có hai trường hợp ngoại lệ bạn nên biết. Thứ nhất, nếu bạn từng đăng ký thường trú tại nhiều nơi khác nhau, cơ quan hộ tịch có thể yêu cầu bạn cung cấp giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân trong thời gian thường trú ở địa phương trước đây. Thứ hai, nếu dữ liệu của bạn chưa được số hóa đầy đủ hoặc tra cứu không ra kết quả, cơ quan sẽ tiến hành xác minh và thời gian giải quyết sẽ kéo dài hơn (xem mục thời hạn bên dưới). Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân vẫn cần trong một số trường hợp khác, ví dụ khi bạn dùng để kết hôn ở nước ngoài hoặc khi cơ quan, tổ chức nơi bạn giao dịch yêu cầu.
Nộp hồ sơ đăng ký kết hôn ở đâu? Thẩm quyền từ 1/7/2025
Theo khoản 1 Điều 17 Luật Hộ tịch 2014, hai bên nộp hồ sơ đăng ký kết hôn tại UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên. Nơi cư trú ở đây gồm cả nơi thường trú và nơi tạm trú. Nếu bạn vừa chuyển đến chỗ ở mới, hãy hoàn tất thủ tục đăng ký tạm trú trước để thông tin cư trú trên hệ thống được thống nhất, tránh mất thời gian xác minh thêm.
Điểm nhiều người dễ nhầm là thẩm quyền theo cấp hành chính cũ. Từ ngày 1/7/2025, Việt Nam tổ chức chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), không còn cấp huyện. Toàn bộ thủ tục hộ tịch trước đây thuộc UBND cấp huyện, trong đó có đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài, đã được chuyển về UBND cấp xã theo Điều 4 Nghị định 120/2025/NĐ-CP và Quyết định 1833/QĐ-BTP năm 2025 của Bộ Tư pháp. Vì vậy, từ nay bạn chỉ cần đến UBND cấp xã, không cần lên huyện hay tỉnh như trước đây.
Một thay đổi nữa sắp có hiệu lực: Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, cho phép người dân đăng ký hộ tịch, trong đó có kết hôn, tại bất kỳ UBND cấp xã nào trong tỉnh mà không phụ thuộc vào nơi cư trú. Tuy nhiên, đến thời điểm bài viết này được đăng, quy định đó chưa có hiệu lực, nên bạn vẫn nộp hồ sơ tại UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên.
Trình tự và thời hạn giải quyết khi đăng ký kết hôn
Trình tự đăng ký kết hôn trong nước gồm các bước sau:
- Bước 1: Nộp hồ sơ. Hai bên nộp tờ khai và xuất trình giấy tờ tùy thân tại bộ phận một cửa của UBND cấp xã, hoặc nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công (xem hướng dẫn ở mục dưới).
- Bước 2: Kiểm tra hồ sơ. Công chức tư pháp – hộ tịch kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ của hồ sơ và tra cứu tình trạng hôn nhân của hai bên trên hệ thống dữ liệu.
- Bước 3: Ký và nhận Giấy chứng nhận kết hôn. Hai bên cùng có mặt để kiểm tra thông tin trên Giấy chứng nhận kết hôn và Sổ đăng ký kết hôn, khẳng định sự tự nguyện kết hôn rồi ký tên. Chủ tịch UBND cấp xã ký Giấy chứng nhận kết hôn và trao cho hai bên. Lưu ý là cả hai bên đều phải có mặt khi ký, không được ủy quyền cho người khác ký thay.
Về thời hạn, hồ sơ hợp lệ được giải quyết ngay trong ngày tiếp nhận. Trường hợp nhận hồ sơ sau 15 giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày làm việc tiếp theo. Trường hợp cần xác minh điều kiện kết hôn của hai bên thì thời hạn giải quyết không quá 05 ngày làm việc.
Một lưu ý ít người biết: nếu hai bên không thể đến nhận Giấy chứng nhận kết hôn đúng hẹn, hai bạn có thể đề nghị bằng văn bản để gia hạn thời gian trao giấy, nhưng tối đa không quá 60 ngày kể từ ngày Chủ tịch UBND cấp xã ký giấy. Hết 60 ngày mà hai bên vẫn không đến nhận thì Giấy chứng nhận kết hôn đã ký sẽ bị hủy và hai bạn phải làm lại thủ tục từ đầu, theo khoản 3 Điều 32 Nghị định 123/2015/NĐ-CP (đã được cập nhật thẩm quyền theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP và Thông tư 08/2025/TT-BTP).
Lệ phí đăng ký kết hôn là bao nhiêu?
Tin vui là việc đăng ký kết hôn giữa hai công dân Việt Nam cư trú trong nước được miễn lệ phí. Bạn chỉ tốn phí khi có nhu cầu thêm: phí cấp bản sao Trích lục kết hôn là 8.000 đồng mỗi bản, dùng khi bạn cần thêm bản sao để làm hồ sơ nhà đất, ngân hàng hay khai sinh cho con.
Riêng trường hợp đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài thì có thu lệ phí, nhưng mức thu không thống nhất trên toàn quốc mà do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định theo Thông tư 85/2019/TT-BTC, thường dao động khoảng 1.000.000 đến 1.500.000 đồng mỗi lần. Một số địa phương công bố mức 1.200.000 đồng mỗi lần. Lệ phí này được miễn cho người thuộc gia đình có công với cách mạng, người thuộc hộ nghèo, người khuyết tật, người cao tuổi và người thực hiện thủ tục qua dịch vụ công trực tuyến. Vì mức thu khác nhau theo từng tỉnh, bạn nên hỏi trước tại UBND cấp xã nơi nộp hồ sơ để chuẩn bị đúng số tiền.
Đăng ký kết hôn trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công
Bạn hoàn toàn có thể nộp hồ sơ đăng ký kết hôn trực tuyến mà không cần đến UBND xã ngay từ đầu. Các bước thực hiện trên Cổng Dịch vụ công quốc gia như sau:
- Bước 1: Truy cập Cổng Dịch vụ công quốc gia, đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử VNeID.
- Bước 2: Tìm thủ tục “Đăng ký kết hôn” và chọn đúng UBND cấp xã có thẩm quyền nơi cư trú của một trong hai bên.
- Bước 3: Khai thông tin theo mẫu hộ tịch điện tử tương tác, đính kèm bản chụp hoặc bản sao điện tử của các giấy tờ theo quy định, nộp phí và lệ phí (nếu có) qua chức năng thanh toán trực tuyến.
- Bước 4: Theo dõi tình trạng hồ sơ trên hệ thống và đến UBND cấp xã theo lịch hẹn để kiểm tra thông tin, ký Sổ đăng ký kết hôn và nhận Giấy chứng nhận kết hôn.
Nộp hồ sơ trực tuyến giúp bạn tiết kiệm một lần đi lại và nộp hồ sơ ngoài giờ hành chính, nhưng lưu ý bước ký tên vẫn bắt buộc cả hai bên cùng có mặt trực tiếp. Sau khi kết hôn, bạn cũng nên cập nhật lại thông tin trong các hồ sơ hành chính khác, chẳng hạn tra cứu mã số bảo hiểm xã hội để kiểm tra thông tin cá nhân của mình đã được đồng bộ hay chưa.
Đăng ký kết hôn với người nước ngoài cần lưu ý gì?
Trường hợp một bên là người nước ngoài, hoặc công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài, thủ tục đăng ký kết hôn có thêm một số giấy tờ và thời gian giải quyết dài hơn. Từ ngày 1/7/2025, hồ sơ này cũng nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú của công dân Việt Nam, thay cho UBND cấp huyện như trước đây.
Ngoài tờ khai và giấy tờ tùy thân, hồ sơ cần thêm:
- Giấy xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền của Việt Nam hoặc nước ngoài, xác nhận người đó không mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không có khả năng nhận thức, làm chủ được hành vi của mình.
- Giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân của người nước ngoài do cơ quan có thẩm quyền của nước mà người đó là công dân cấp, còn giá trị sử dụng, xác nhận hiện tại người đó không có vợ hoặc không có chồng. Trường hợp nước ngoài không cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân thì thay bằng giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài xác nhận người đó có đủ điều kiện kết hôn theo pháp luật nước đó.
- Bản sao hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay thế hộ chiếu của người nước ngoài và của công dân Việt Nam định cư ở nước ngoài. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài nộp thêm giấy tờ cho phép cư trú do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp.
Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp phải được hợp pháp hóa lãnh sự hoặc chứng nhận Apostille, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, và phải được dịch sang tiếng Việt. Thời hạn giải quyết là 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; trường hợp cần xác minh thì kéo dài nhưng không quá 10 ngày làm việc. Tờ khai đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài phải dán ảnh của hai bên, khác với tờ khai kết hôn trong nước.
Những lỗi thường gặp khi đăng ký kết hôn
Để buổi đi đăng ký kết hôn diễn ra suôn sẻ, bạn nên tránh các lỗi phổ biến sau:
- Dùng giấy tờ tùy thân hết hạn: thẻ căn cước hoặc hộ chiếu hết giá trị sử dụng sẽ không được chấp nhận. Hãy kiểm tra hạn của giấy tờ trước ngày đi đăng ký.
- Khai sai thông tin trên tờ khai: họ tên, ngày sinh, nơi cư trú phải khớp đúng với giấy tờ tùy thân và dữ liệu dân cư. Sai một chữ cũng có thể khiến hồ sơ bị trả lại để sửa.
- Chỉ một bên đến ký: pháp luật yêu cầu cả hai bên cùng có mặt khi ký Giấy chứng nhận kết hôn và Sổ đăng ký kết hôn. Nếu một bên bận, hãy hẹn lại ngày khác thay vì nhờ người đi thay.
- Nộp hồ sơ sau 15 giờ rồi chờ lấy ngay: hồ sơ nộp sau 15 giờ mà chưa giải quyết kịp sẽ được trả kết quả vào ngày làm việc tiếp theo. Muốn xong trong ngày, bạn nên đến buổi sáng.
- Nộp nhầm nơi: hiện nay hồ sơ nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên. Nộp ở xã khác nơi cả hai đều không cư trú thì hồ sơ sẽ không được tiếp nhận, ít nhất là cho đến khi Luật Hộ tịch mới có hiệu lực từ 1/3/2027.
- Mang theo giấy xác nhận độc thân thừa: từ ngày 9/1/2025, công dân Việt Nam đăng ký kết hôn trong nước không còn phải nộp giấy này nữa. Chuẩn bị thừa không sao, nhưng đừng vì chưa xin được giấy mà hoãn việc đăng ký.
Tóm lại, đăng ký kết hôn hiện nay đã gọn nhẹ hơn trước rất nhiều: chỉ cần tờ khai và giấy tờ tùy thân còn giá trị, nộp tại UBND cấp xã nơi cư trú, miễn lệ phí và thường có kết quả ngay trong ngày. Bạn chỉ cần đối chiếu kỹ điều kiện kết hôn, kiểm tra hạn giấy tờ và sắp xếp để cả hai cùng có mặt ký tên. Chuẩn bị đúng ngay từ đầu, thủ tục này chỉ mất một buổi sáng là xong, để hai bạn yên tâm lo cho ngày vui của mình.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo theo quy định hiện hành tại thời điểm đăng. Quy định về hộ tịch có thể thay đổi, bạn nên hỏi lại UBND cấp xã nơi đăng ký hoặc tra cứu trên Cổng Dịch vụ công quốc gia trước khi đi làm thủ tục.
