Thủ tục xin giấy phép xây dựng nhà ở

Thủ tục xin giấy phép xây dựng nhà ở

Ảnh: MAISON CMI, CC BY-SA, qua Wikimedia Commons.

Trước khi khởi công xây nhà ở riêng lẻ, câu hỏi đầu tiên của hầu hết gia đình là: có phải xin phép không, xin ở đâu, hồ sơ gồm những gì và bao lâu thì có kết quả? Hiểu đúng quy định về giấy phép xây dựng nhà ở giúp bạn tránh được rủi ro lớn nhất khi xây nhà: xây xong mới phát hiện phải xin phép, hoặc xây sai phép rồi bị xử phạt và buộc phá dỡ. Lưu ý quan trọng: từ ngày 01/7/2026, Luật Xây dựng 2025 (Luật 135/2025/QH15) và Nghị định 217/2026/NĐ-CP đã thay thế các quy định cũ (Luật Xây dựng 2014 và Nghị định 15/2021/NĐ-CP) — bài viết này cập nhật theo khung pháp lý mới nhất, bao gồm cả việc chính quyền địa phương đã tổ chức theo mô hình 2 cấp từ ngày 01/7/2025.

Khi nào phải xin giấy phép xây dựng nhà ở?

Nguyên tắc chung được quy định tại Điều 43 Luật Xây dựng 2025: trước khi khởi công xây dựng công trình, chủ đầu tư phải có giấy phép xây dựng, trừ các trường hợp được miễn phép nêu tại khoản 2 Điều 43. Nhà ở riêng lẻ phải xin phép khi không thuộc diện được miễn — tức là phần lớn nhà xây trong khu vực đô thị, khu vực đã có quy hoạch hoặc đã có quy chế quản lý kiến trúc đều thuộc diện phải xin phép. Ngược lại, nếu nhà của bạn thỏa mãn đồng thời các điều kiện miễn phép ở mục dưới đây, bạn được xây mà không cần xin phép. Cần phân biệt rõ: “được miễn phép” không có nghĩa là được xây tùy ý — công trình vẫn phải tuân thủ quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc (nếu có) và các quy định về an toàn, phòng cháy chữa cháy.

Trường hợp nào được miễn giấy phép xây dựng nhà ở?

Điểm g khoản 2 Điều 43 Luật Xây dựng 2025 quy định: nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, có tổng diện tích sàn dưới 500 m² và không thuộc các khu vực sau đây thì được miễn giấy phép xây dựng:

  • Khu chức năng;
  • Khu vực phát triển đô thị trong quy hoạch chung thành phố;
  • Khu chức năng, khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị trong quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh hoặc thành phố, quy hoạch chung khu kinh tế, quy hoạch chung khu du lịch quốc gia;
  • Khu vực xây dựng trong quy hoạch chung xã;
  • Khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc.

Ba điều kiện — dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500 m² và không thuộc các khu vực nêu trên — phải được thỏa mãn đồng thời. Ví dụ: bạn xây nhà 2 tầng, tổng diện tích sàn 100 m², nhưng thửa đất nằm trong khu dân cư nông thôn đã có quy hoạch chung xã thì vẫn phải xin phép. Đây là điểm khác quan trọng so với quy định cũ (Luật Xây dựng 2014): tiêu chí “nhà ở riêng lẻ tại nông thôn không có quy hoạch” đã không còn được áp dụng theo cách hiểu cũ. Ngoài ra, nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân thuộc diện được miễn phép thì không phải gửi thông báo khởi công cho cơ quan quản lý xây dựng. Nếu không chắc thửa đất của mình có thuộc khu vực phải xin phép hay không, bạn nên tra cứu thông tin quy hoạch đất online trước, hoặc hỏi trực tiếp UBND cấp xã nơi có đất.

Cơ quan nào cấp giấy phép xây dựng nhà ở?

Theo Điều 53 Nghị định 217/2026/NĐ-CP (kế thừa quy định tại Điều 4 Nghị định 140/2025/NĐ-CP), Ủy ban nhân dân cấp xã (phường, xã, đặc khu) là cơ quan cấp giấy phép xây dựng cho nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn. Bạn nộp hồ sơ tại Bộ phận Một cửa của UBND cấp xã nơi có thửa đất, hoặc nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia (xem mục trình tự bên dưới). Cần nhớ rõ: không nộp hồ sơ tại UBND cấp huyện — cấp huyện đã bị bãi bỏ từ ngày 01/7/2025 khi chính quyền địa phương chuyển sang mô hình 2 cấp. Các công trình lớn hơn (công trình cấp đặc biệt, cấp I, cấp II) thuộc thẩm quyền của Sở Xây dựng hoặc UBND cấp tỉnh, nhưng nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân thì thuộc thẩm quyền cấp xã như đã nêu.

Điều kiện được cấp giấy phép xây dựng nhà ở

Để được cấp phép, công trình nhà ở riêng lẻ cần đáp ứng các điều kiện khái quát sau (Điều 44 Luật Xây dựng 2025 và Điều 50 Nghị định 217/2026/NĐ-CP):

  • Phù hợp với mục đích sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai — tức là đất phải là đất ở (đất thổ cư) hoặc đã được chuyển mục đích sang đất ở. Nếu đất của bạn chưa phải đất ở, bạn cần làm thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất trước; xem thêm bài thủ tục sang tên sổ đỏ cần những gì để hiểu các giấy tờ về quyền sử dụng đất thường gặp.
  • Phù hợp với quy hoạch chi tiết xây dựng, thiết kế đô thị và quy chế quản lý kiến trúc (nếu có) tại khu vực xây dựng.
  • Bảo đảm an toàn cho công trình, công trình lân cận, bảo vệ môi trường và phòng cháy chữa cháy theo quy định.
  • Hồ sơ đề nghị cấp phép đầy đủ và hợp lệ theo quy định tại Điều 60 Nghị định 217/2026/NĐ-CP (xem mục dưới đây).

Trước khi làm hồ sơ, bạn nên tra cứu quy hoạch của thửa đất để biết đất có được phép xây nhà ở hay không, mật độ xây dựng và số tầng tối đa cho phép là bao nhiêu — xem hướng dẫn tra cứu thông tin quy hoạch đất online.

Hồ sơ xin giấy phép xây dựng nhà ở gồm những gì?

Theo Điều 60 Nghị định 217/2026/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng mới cho nhà ở riêng lẻ gồm:

  • Đơn đề nghị cấp giấy phép xây dựng theo Mẫu số 01 ban hành kèm theo Phụ lục II của Nghị định 217/2026/NĐ-CP.
  • Một trong các giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp theo quy định của pháp luật về đất đai (thường là Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất — sổ đỏ, sổ hồng).
  • 02 bộ bản vẽ thiết kế xây dựng, gồm: bản vẽ mặt bằng công trình trên lô đất kèm theo sơ đồ vị trí công trình; bản vẽ mặt bằng các tầng, mặt đứng và mặt cắt chính của công trình; bản vẽ mặt bằng móng và mặt cắt móng kèm theo sơ đồ đấu nối hệ thống hạ tầng kỹ thuật bên ngoài công trình gồm cấp nước, thoát nước, cấp điện; và bản cam kết bảo đảm an toàn đối với công trình liền kề (khi có công trình liền kề).
  • Các giấy tờ khác theo yêu cầu trong từng trường hợp: thủ tục về phòng cháy chữa cháy (nếu công trình thuộc diện phải thẩm duyệt/thẩm định PCCC); báo cáo kết quả thẩm tra thiết kế xây dựng (nếu thuộc diện phải thẩm tra); văn bản của cơ quan quản lý di sản văn hóa (nếu công trình nằm trong khu vực bảo vệ di tích).

Thực tế, nhiều gia đình thuê đơn vị thiết kế lập bản vẽ và chuẩn bị trọn bộ hồ sơ; bạn chỉ cần cung cấp sổ đỏ và ký đơn đề nghị. Khi nhận hồ sơ, cơ quan cấp phép sẽ kiểm tra và thông báo một lần nếu hồ sơ chưa đầy đủ hoặc chưa hợp lệ; bạn có 02 ngày làm việc để bổ sung, hoàn chỉnh hồ sơ kể từ ngày nhận được thông báo.

Trình tự nộp hồ sơ và thời hạn giải quyết

Hình thức nộp: hình thức chính là nộp trực tuyến toàn trình qua Cổng Dịch vụ công quốc gia tại địa chỉ dichvucong.gov.vn (thủ tục hành chính “Cấp giấy phép xây dựng mới đối với nhà ở riêng lẻ”). Chỉ khi có sự cố khách quan khiến không thể nộp trực tuyến được, bạn mới nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa của UBND cấp xã hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích.

Thời hạn giải quyết (tính từ ngày cơ quan cấp phép nhận đủ hồ sơ hợp lệ):

  • Không quá 07 ngày làm việc đối với giấy phép xây dựng mới, điều chỉnh giấy phép, sửa chữa – cải tạo, di dời công trình và giấy phép xây dựng có thời hạn đối với nhà ở riêng lẻ. Lưu ý: mức 15 ngày làm việc là quy định cũ, hiện nay đã rút xuống 07 ngày làm việc.
  • Không quá 05 ngày làm việc đối với gia hạn giấy phép và cấp lại giấy phép.

Quy trình bên trong cơ quan cấp phép: cơ quan cấp phép thẩm định hồ sơ trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ; khi cần lấy ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước khác, cơ quan được hỏi ý kiến phải trả lời trong thời hạn 02 ngày làm việc — quá thời hạn mà không trả lời thì coi như đồng ý. Nếu hồ sơ đủ điều kiện, cơ quan cấp phép cấp giấy phép đúng thời hạn trên. Ngoài ra, nếu thuộc trường hợp miễn giấy phép theo điểm g khoản 2 Điều 43 Luật Xây dựng 2025, bạn không phải thực hiện thủ tục này và không phải gửi thông báo khởi công.

Lệ phí cấp giấy phép xây dựng nhà ở là bao nhiêu?

Lệ phí cấp giấy phép xây dựng không có mức thống nhất trên toàn quốc: Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức thu cụ thể tại địa phương, căn cứ Thông tư 85/2019/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 106/2021/TT-BTC). Mức thu phổ biến hiện nay là 50.000–75.000 đồng/giấy phép. Ví dụ: tỉnh Đồng Tháp thu 50.000 đồng/giấy phép theo Nghị quyết 55/2026/NQ-HĐND; tỉnh Tây Ninh và thành phố Huế thu 75.000 đồng/giấy phép (Tây Ninh theo Nghị quyết 65/2026/NQ-HĐND). Lưu ý: thực tế chi phí, lệ phí có thể bị thay đổi tại thời điểm bạn thực hiện — bạn nên tra cứu nghị quyết của HĐND tỉnh hoặc thành phố nơi có thửa đất, hoặc hỏi trực tiếp Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã để biết mức thu chính xác tại thời điểm nộp hồ sơ.

Giấy phép xây dựng có thời hạn bao lâu? Khi nào phải điều chỉnh, gia hạn?

Thời hạn khởi công: sau khi được cấp giấy phép, bạn phải khởi công xây dựng trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày cấp giấy phép (hoặc kể từ ngày được gia hạn). Quá thời hạn này mà chưa khởi công thì giấy phép hết hiệu lực khởi công.

Gia hạn: nếu chưa kịp khởi công, bạn có thể xin gia hạn tối đa 02 lần, mỗi lần 12 tháng (Điều 63 Nghị định 217/2026/NĐ-CP). Hết thời gian gia hạn mà vẫn chưa khởi công thì phải làm thủ tục xin cấp giấy phép mới. Thời hạn giải quyết gia hạn là 05 ngày làm việc như đã nêu ở trên.

Điều chỉnh giấy phép: khi thiết kế thay đổi về vị trí xây dựng, diện tích xây dựng, số tầng hoặc giải pháp kết cấu chính của công trình, bạn phải làm thủ tục điều chỉnh giấy phép xây dựng; thời hạn giải quyết điều chỉnh là 07 ngày làm việc.

Giấy phép xây dựng có thời hạn: là loại giấy phép cấp cho nhà ở riêng lẻ tại khu vực đã có quy hoạch xây dựng được công bố nhưng chưa thực hiện, hoặc khu vực đã có quy hoạch nhưng chưa có quyết định thu hồi đất — giấy phép này có thời hạn và kèm theo cam kết tự phá dỡ khi Nhà nước thực hiện quy hoạch. Nếu nhà của bạn thuộc diện này, cơ quan cấp phép sẽ ghi rõ thời hạn trong giấy phép.

Xây nhà không phép, sai phép bị xử lý thế nào?

Theo Nghị định 339/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng (ban hành ngày 26/8/2026, có hiệu lực cùng ngày, thay thế Nghị định 16/2022/NĐ-CP), mức phạt tiền đối với cá nhân bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức. Một số mức phạt đáng chú ý với nhà ở riêng lẻ:

  • Xây dựng không có giấy phép trong trường hợp thuộc diện phải có giấy phép: phạt tiền 30–40 triệu đồng đối với cá nhân.
  • Xây dựng sai nội dung giấy phép đối với công trình xây dựng mới: phạt tiền 15–20 triệu đồng đối với cá nhân.
  • Xây dựng không đúng quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị được duyệt, cơi nới, lấn chiếm diện tích, lấn chiếm không gian đang được quản lý, sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác hoặc lấn chiếm khu vực bảo vệ công trình khác: phạt tiền 40–50 triệu đồng đối với cá nhân.

Biện pháp khắc phục hậu quả: buộc phá dỡ công trình, phần công trình vi phạm. Riêng với công trình đang thi công, nếu đủ điều kiện để cấp hoặc điều chỉnh giấy phép xây dựng thì người vi phạm được hoàn thiện thủ tục trong thời hạn 30 ngày đối với nhà ở riêng lẻ kể từ ngày ban hành quyết định xử phạt; hết thời hạn mà không xuất trình được giấy phép thì phải tự phá dỡ trong thời hạn tối đa 15 ngày. Lưu ý: các mức phạt nêu trên theo Nghị định 339/2026/NĐ-CP; khi áp dụng vào trường hợp cụ thể, bạn nên đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý xây dựng địa phương.

Tra cứu thông tin quy hoạch trước khi xin phép

Trước khi chuẩn bị hồ sơ, bạn nên tra cứu quy hoạch của thửa đất để biết đất có được phép xây nhà ở hay không, mật độ xây dựng và chiều cao tối đa cho phép. Các kênh tra cứu chính thống: Cổng thông tin quy hoạch xây dựng và quy hoạch đô thị của Bộ Xây dựng tại địa chỉ quyhoach.xaydung.gov.vn; cổng tra cứu quy hoạch của từng tỉnh, thành phố (chỉ tin các trang có tên miền .gov.vn). Kết quả tra cứu trực tuyến chỉ dùng để tham khảo ban đầu. Muốn có căn cứ chính thức, bạn gửi yêu cầu bằng văn bản đến UBND cấp xã hoặc Sở Xây dựng để nhận văn bản trả lời về quy hoạch của thửa đất — xem hướng dẫn chi tiết trong bài tra cứu thông tin quy hoạch đất online.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 (khoản 2, khoản 3 Điều 43 có hiệu lực từ ngày 01/01/2026).
  • Nghị định 217/2026/NĐ-CP ngày 19/6/2026 quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng 2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
  • Nghị định 140/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
  • Nghị định 339/2026/NĐ-CP ngày 26/8/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, có hiệu lực từ ngày 26/8/2026.
  • Thông tư 85/2019/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 106/2021/TT-BTC) về phí và lệ phí thuộc thẩm quyền quyết định của HĐND cấp tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

Nhà dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500 m² có chắc chắn được miễn giấy phép không?
Chưa chắc. Bạn phải thỏa mãn đồng thời cả ba điều kiện: dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500 m² và không thuộc các khu vực liệt kê tại điểm g khoản 2 Điều 43 Luật Xây dựng 2025. Nếu thửa đất nằm trong khu vực đã có quy hoạch chung xã hoặc đã có quy chế quản lý kiến trúc thì vẫn phải xin phép.

Nộp hồ sơ xin giấy phép xây dựng nhà ở ở đâu?
Nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn) là hình thức chính; hoặc nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa của UBND cấp xã nơi có thửa đất khi không nộp trực tuyến được. Không nộp tại UBND cấp huyện vì cấp huyện đã bãi bỏ từ ngày 01/7/2025.

Xin giấy phép xây dựng nhà ở mất bao lâu?
Không quá 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ đối với giấy phép mới; không quá 05 ngày làm việc đối với gia hạn và cấp lại giấy phép.

Giấy phép hết hạn khởi công thì làm thế nào?
Bạn có thể xin gia hạn tối đa 02 lần, mỗi lần 12 tháng. Hết thời gian gia hạn mà vẫn chưa khởi công thì phải làm thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng mới.

Tóm lại, thủ tục xin giấy phép xây dựng nhà ở hiện nay đã đơn giản hơn trước: nộp hồ sơ tại UBND cấp xã hoặc trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, thời hạn giải quyết chỉ 07 ngày làm việc, lệ phí phổ biến 50.000–75.000 đồng/giấy phép. Điểm cần nhớ nhất là kiểm tra xem nhà của mình có thuộc diện miễn phép không (dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500 m² và không thuộc khu vực quy định), và luôn khởi công trong 12 tháng kể từ ngày cấp phép. Bài viết tổng hợp quy định hiện hành để tham khảo; với trường hợp cụ thể, bạn nên hỏi UBND cấp xã hoặc Sở Xây dựng nơi có thửa đất để được hướng dẫn chính xác. Chúc bạn sớm hoàn thiện thủ tục và xây được ngôi nhà như ý!